सोमबार लाग्ने मधुमल्ला बजार : पहाडको गाउँदेखि शरणार्थी शिविरसम्म जोडिएको एउटा पुरानो सम्झना

सोमबार लाग्ने मधुमल्ला बजार : पहाडको गाउँदेखि शरणार्थी शिविरसम्म जोडिएको एउटा पुरानो सम्झना

मोरङको मिक्लाजुङमा पर्ने मधुमल्ला बजार। सोमबार बिहानैदेखि यहाँको माहोल बदलिन्छ। सामान्य दिनमा देखिने सडक र पसलभन्दा सोमबारको मधुमल्ला केही फरक हुन्छ। गाउँबाट मानिसहरू ओर्लिन्छन्, व्यापारीहरू सामान लिएर आइपुग्छन् र बजारमा किनबेचसँगै भेटघाट र पुराना सम्बन्धहरू पनि जोडिन्छन्।

स्थानीयका लागि यो केवल साप्ताहिक बजार होइन, आसपासका गाउँबस्ती र पहाडी क्षेत्रलाई तराईसँग जोड्ने एउटा पुरानो व्यापारिक थलो पनि हो।

रमिते, सफारा, दमक, उर्लाबारी, चुलाचुली, फुङफुङलगायत आसपासका क्षेत्रसम्म मधुमल्ला बजारको चर्चा सुनिन्छ। पहाडका गाउँबाट आउने कृषि उपजदेखि सहरबाट पुग्ने दैनिक उपभोग्य वस्तुसम्म यहाँ किनबेच हुन्छन्। त्यसैले मधुमल्ला धेरैका लागि सामान किन्ने ठाउँ मात्र नभएर गाउँको आवश्यकता र सहरको बजारबीचको एउटा सेतु बनेको छ।

सोमबार कुर्ने बजार

मधुमल्लाको अर्को विशेषता यसको ‘सोमबारे’ पहिचान हो।

हप्ताको एक दिन लाग्ने बजार भएकाले धेरैका लागि सोमबार एउटा विशेष दिन हुन्छ। किसानले आफूले उत्पादन गरेका वस्तु ल्याउँछन्, उपभोक्ता आवश्यक सामान किन्न आउँछन्। तरकारी, खाद्यान्न, लत्ताकपडा, घरायसी सामानदेखि पशु किनबेचसम्म बजारमा हुने गतिविधिले सोमबार मधुमल्लालाई निकै चलायमान बनाउँछ।

यही कारण मधुमल्ला बजार वरपरका गाउँका मानिसको दैनिकीसँग पनि जोडिएको छ। कसैका लागि यहाँको बजार आम्दानीको माध्यम हो भने कसैका लागि घर चलाउने आवश्यक सामान जुटाउने प्रमुख ठाउँ।

भुटानी शरणार्थी समुदायसँगको एउटा गहिरो सम्बन्ध

मधुमल्ला बजारको कथा यहाँका स्थानीय बासिन्दामा मात्र सीमित छैन।

पूर्वी नेपालका भुटानी शरणार्थी समुदायका धेरै मानिसका लागि पनि मधुमल्ला कुनै अपरिचित नाम होइन। विशेषगरी बेलडाँगीका १, २ र ३ नम्बर शिविरमा बस्ने समुदायका धेरै मानिसको पुरानो स्मृतिसँग मधुमल्ला जोडिएको छ।

त्यो समय धेरै परिवारका लागि बजारसम्म पुग्नु केवल किनमेल गर्नु थिएन। घर चलाउने, कमाउने र दैनिक जीवन धान्ने एउटा माध्यम थियो।

शिविरमा बस्ने कतिपय परिवारका आमाबुबा, दाजुभाइ, दिदीबहिनीले मधुमल्ला बजारमा किनबेच गरेर आफ्नो परिवारको आवश्यकता पूरा गर्थे। बजारसँग जोडिएको त्यही आर्थिक सम्बन्धले मधुमल्लालाई शरणार्थी समुदायको जीवनसँग पनि नजिक बनायो।

आज तीमध्ये धेरै मानिस पुनर्वास भएर विश्वका विभिन्न देशमा पुगेका छन्। तर मधुमल्लाको नाम सुन्दा उनीहरूको पुरानो जीवन, शिविरको समय र सोमबार बजार धाएको सम्झना अझै धेरैको मनमा फर्किन सक्छ।

बजारसँगै जोडिएको मनोरञ्जनको कथा

मधुमल्लासँग जोडिएको अर्को रोचक सम्झना हो—चलचित्र हेर्न जाने समय।

कुनै समय मधुमल्ला पुग्नु भनेको बजारमा सामान किनेर फर्किनु मात्र थिएन। बजारको यात्रा मनोरञ्जनसँग पनि जोडिन्थ्यो। चलचित्र हेर्न मधुमल्ला जाने कुरा त्यसबेलाको पुस्ताका लागि सामान्य तर अहिले सम्झिँदा निकै भावुक लाग्ने एउटा स्मृति बनेको छ।

त्यो समयको भीड, बजारको चहलपहल, चलचित्रको चर्चा र साथीभाइसँगको भेटघाट—यी सबैले मधुमल्लालाई एउटा बजारभन्दा ठूलो बनाएका थिए।

आज समय बदलिएको छ। विदेश पुनर्वासले गर्दा भुटानी शरणार्थी समुदायका धेरै मानिस संसारका विभिन्न कुनामा पुगेका छन्। त्यसैले पहिलेको जस्तो भीड र चलचित्र हेर्न आउने पुरानो माहोल छैन। तर मधुमल्ला बजार अझै आफ्नो अस्तित्व बोकेर उभिएको छ।

शहरको रूप लिँदै गरेको मधुमल्ला

समयसँगै मधुमल्ला पनि परिवर्तन भइरहेको छ। बजारमा सहरीकरणको प्रभाव बढ्दै गएको छ। सडक, घर, पसल र व्यापारिक गतिविधिले पुरानो बजारको स्वरूपलाई विस्तारै नयाँ रूप दिइरहेको छ।

तर बजारको आत्मा भने अझै पहाडका गाउँसँगै जोडिएको छ।

आज पनि सोमबार बजार लाग्दा वरपरका गाउँबाट मानिसहरू आइपुग्छन्। तरकारीको कारोबार हुन्छ, पशु किनबेच हुन्छ, घरायसी सामानको व्यापार हुन्छ। पुरानो पुस्ताले बोकेको बजारको संस्कार नयाँ पुस्ताले पनि निरन्तरता दिइरहेको छ।

त्यसैले मधुमल्लालाई केवल विकसित हुँदै गरेको एउटा बजारका रूपमा हेर्नु अपूरो हुन्छ।

यो बजारमा गाउँको उत्पादन छ, सहरको आवश्यकता छ, व्यापारीको मेहनत छ र पुस्तौँदेखि जोडिँदै आएको मानिसहरूको सम्बन्ध छ।

बजारभन्दा परको एउटा कथा

मधुमल्लाको कथा अन्ततः एउटा बजारको कथा मात्र होइन।

यो पहाडबाट तराईतर्फ आउने मानिसको कथा हो। किसानको उत्पादन बजारसम्म आइपुग्ने कथा हो। सोमबारलाई कुर्ने व्यापारी र उपभोक्ताको कथा हो। अनि एउटा यस्तो समुदायको कथा पनि हो, जसले जीवनका कठिन दिनमा यही बजारसँग आफ्नो रोजीरोटी जोडेको थियो।

समयले धेरै कुरा बदलिदिएको छ।

कुनै बेला मधुमल्लामा सामान किन्न आउने मानिस आज संसारको अर्को कुनामा हुन सक्छ। कुनै समय बजारमा भेटिने साथी आज वर्षौँदेखि भेटिएको नहुन सक्छ। चलचित्र हेर्न जाने त्यो बाटो आज सुनसान लाग्न सक्छ।

तर प्रत्येक सोमबार मधुमल्ला फेरि बजार बन्छ।

गाउँबाट मानिस आउँछन्। सामान किनबेच हुन्छ। पुराना सम्बन्धका केही धागाहरू फेरि जोडिन्छन्।

सहरको रूप लिँदै गए पनि मधुमल्लाको मुटु अझै सोमबार लाग्ने त्यही बजारमै धड्किरहेको छ—जहाँ पहाडको गाउँ र सहरको आवश्यकता एउटै ठाउँमा भेटिन्छ।