भक्ति थरले होइन, निष्ठाले चिनियोस् फुलमाया गुरुङको मन्तव्य

फुलमाया गुरुङको मन्तव्य

नमस्कार।

आदरणीय गुरुजनहरू, शिक्षकवर्ग तथा मेरा प्रिय युवा साथीहरू,

सुरुमै म यो कुरा स्पष्ट र सम्मानका साथ भन्न चाहन्छु—म यहाँ कसैलाई औंल्याउन, कसैको आलोचना गर्न वा कुनै समुदायलाई दोष दिन आएको होइन। आज मैले यहाँ व्यक्त गरिरहेका विचारहरू हाम्रो संस्कृति र धर्मप्रतिको प्रेम, आदर र विनम्रताबाट आएको आत्मचिन्तन मात्र हुन्।

हिन्दू धर्म हामीले जन्मसँगै पाएको मात्र होइन; यो हाम्रो दैनिक जीवनमा अपनाइने जीवनको मार्गदर्शन पनि हो। यसले हामीलाई धर्म (सही जीवन पद्धति), कर्म (आफ्ना कर्मको जिम्मेवारी) र भक्ति (निष्कपट श्रद्धा) जस्ता मूल्यहरू सिकाउँछ। यी शिक्षाहरूले बाहिरी पहिचानभन्दा पनि भित्री चरित्र, नियत र आचरणलाई बढी महत्व दिन्छन्।

हामीमध्ये धेरैजना विभिन्न परिवेश र पृष्ठभूमिबाट आएका छौं, भजन गाउँदै, गीता पढ्दै र मन्दिरमा श्रद्धा र विश्वासका साथ जाँदै हुर्केका छौं। तर कहिलेकाहीँ जब भक्ति अपेक्षित समूहभन्दा बाहिरबाट देखिन्छ, मानिसहरूलाई अचम्म लाग्ने गर्छ। यो कुनै दुर्भावना वा गलत नियतका कारण होइन; सायद यो हामीले बिना सोचविचार सहजै स्वीकार्दै आएका केही सामाजिक चलनचल्तीहरूको परिणाम हुन सक्छ।

म यो कुरा आफूलाई अलग देखाउनका लागि भनिरहेकी होइन। बरु, किनकि मैले आफ्नै जीवनमा यस्ता अनुभवहरू गरेकी छु, जहाँ गीता पढ्नु वा भजन गाउनु जस्ता मेरो भक्ति कतिपयलाई अचम्म लाग्ने विषय बनेको छ। यसले हामीलाई एउटा सरल तर महत्वपूर्ण प्रश्न सोध्न बाध्य बनाउँछ—भक्तिसँग अझै पनि किन जातको अपेक्षा जोडिन्छ?

मन्दिर जाँदा हामी प्रायः देख्छौं कि सहभागिता केही निश्चित समूहहरू, विशेष गरी बाहुन र क्षेत्री समुदायमा सीमित जस्तो देखिन्छ। अन्य जातिहरूको उपस्थिति कम देखिन्छ। यो कुनै दुर्भावनाको कारणले भएको हुन सक्दैन; तर सायद लामो समयदेखि प्रश्न गर्न बिर्सिएका हाम्रा बानी र चलनचल्तीहरूको परिणाम हुन सक्छ।

यदि हामी भगवद्गीता तर्फ हेर्छौं भने, त्यहाँ जात वा वर्णलाई ठूलो–सानो बनाउने आधारका रूपमा व्याख्या गरिएको छैन। भगवद्गीताको चौथो अध्यायको तेह्रौँ श्लोकमा भगवान् श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ—

“चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः।”

अर्थात्, “चार वर्ण गुण र कर्मका आधारमा सृष्टि गरिएका हुन्।”

यस श्लोकले हामीलाई स्मरण गराउँछ कि वर्ण मानिसको स्वभाव, काम र जिम्मेवारीसँग सम्बन्धित थियो, जन्म वा परिवारसँग होइन।

समयसँगै सामाजिक परम्पराहरू परिवर्तन भएका हुन सक्छन्, तर हिन्दू धर्मको मूल सन्देश आज पनि उस्तै छ। यसको अर्थ परम्परा गलत छन् भन्ने होइन। परम्पराले हामीलाई पहिचान, निरन्तरता र आधार दिन्छन्। तर हिन्दू धर्मले आत्मचिन्तन गर्न र सोचेर प्रश्न सोध्न पनि सिकाउँछ। गीता आफैं प्रश्न, शंका र गहिरो बुझाइबाट बनेको संवाद हो।

युवाको रूपमा हाम्रो जिम्मेवारी हुन्छ—हामी आफैंलाई हेरौं र प्रश्न सोधौं: के हामी यस्ता धार्मिक स्थानहरू निर्माण गर्दैछौं जहाँ सबैले सिक्न, सेवा गर्न र पूजा गर्न समान रूपमा स्वागत भएको महसुस गर्छन्?

मन्दिर त्यस्तो स्थान हुनुपर्छ जहाँ भक्ति स्वाभाविक लागोस्, अचम्म होइन। जहाँ जिज्ञासा स्वागतयोग्य होस्। जहाँ सच्चा मनले खोज्ने सबैका लागि आध्यात्मिक अभ्यास सम्भव होस्।

अन्त्यमा, फेरि एकपटक स्पष्ट गर्न चाहन्छु—म हाम्रो समुदाय वा अग्रजहरूलाई दोष लगाइरहेकी छैन। उहाँहरूले जोगाइराखेका परम्पराप्रति म कृतज्ञ छु। यो हाम्रो पुस्ताका लागि एउटा नम्र सम्झना मात्र हो—हिन्दू धर्मलाई यसको गहिरो मूल्यहरू झल्किने गरी अगाडि बढाउन।

यदि हिन्दू धर्मले आत्माको एकता र सबैको आध्यात्मिक सम्भावना समान हुन्छ भनेर सिकाउँछ भने, हाम्रा अभ्यासहरूले पनि बिस्तारै त्यो सत्यलाई प्रस्तुत गर्नुपर्छ।

म यस्तो भविष्यको कल्पना गर्छु जहाँ गीता पढ्ने वा भजन गाउने को हो भनेर कसैले अचम्म नमाने; जहाँ भक्ति थरले होइन, निष्ठाले चिनियोस्; र जहाँ जात जे भए पनि प्रत्येक हिन्दूले मन्दिरलाई आफ्नै घरजस्तै महसुस गरोस्—जहाँ म जस्ता मानिसहरूले पाहुना होइन, सदस्य भएको अनुभूति गरून्।

खुला हृदयले सुन्नुभएकोमा धन्यवाद।