राष्ट्रपतिको भनाइ र केपी ओलीको अतीत: सत्य के हो, मौन किन?

राष्ट्रपतिको अभिव्यक्ति, केपी ओलीको अतीत र समाजको सामूहिक जिम्मेवारी केही वर्षअघि एक सार्वजनिक कार्यक्रममा बोल्दै रामचन्द्र पौडेल राष्ट्रपतिले केपी शर्मा ओलीको अतीतबारे स्पष्ट टिप्पणी गरेका थिए। उनको भनाइ अनुसार, केपी ओलीलाई राजाले राजनीतिक मुद्दामा होइन, व्यक्ति हत्या सम्बन्धी मुद्दामा जेल हालेका हुन्।

यो अभिव्यक्ति केवल ऐतिहासिक स्मरण मात्र नभई गम्भीर कानुनी र राजनीतिक प्रश्नसँग पनि जोडिएको विषय हो।

यदि उक्त भनाइ तथ्यगत रूपमा गलत हो भने, राष्ट्रपतिजस्तो संवैधानिक पदमा बसेका व्यक्तिको जिम्मेवारीमाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हुन्छ र त्यस विषयमा कानुनी उपचार खोजिनुपर्छ। तर यदि यो अभिव्यक्ति तथ्यमा आधारित हो भने, त्यसलाई स्वीकार गर्दै खुला र जिम्मेवार बहस गरिनुपर्छ।

यही सन्दर्भमा प्रश्न उठ्छ—यो विषयमा एमालेका कट्टर समर्थकहरू किन मौन छन्? यदि तथ्य गलत हो भने प्रतिवाद किन छैन? र यदि सही हो भने आत्ममूल्यांकन किन गरिँदैन?

यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट गर्न आवश्यक छ—केपी शर्मा ओली जन्मजात रूपमा खराब व्यक्ति हुन् भन्ने निष्कर्षमा पुग्नु सतही विश्लेषण हुनेछ। समस्या कुनै एक व्यक्तिमा सीमित छैन, बरु संस्कार, संस्कृति र प्रणाली मै गहिरो रूपमा जरा गाडेर बसेको छ।

नेता, कार्यकर्ता वा सरकारी कर्मचारी—हाम्रो समाजले नै सही राजनीतिक संस्कार सिकाउन सकेको छैन। त्यसैले एक–दुई व्यक्तिले मात्र सुध्रिएर देश सुध्रन्छ भन्ने सोच आफैंमा भ्रम हो। सुधार सामूहिक प्रयासबाट मात्र सम्भव हुन्छ।

इतिहासलाई सन्दर्भसहित हेर्दा, केपी ओली सक्रिय भएको समयमा नेपालमा जमिन्दारी प्रथाविरुद्ध आन्दोलन चलिरहेको थियो। त्यही समयमा भारतमा पनि नक्सलवादी आन्दोलन तीव्र रूपमा अघि बढिरहेको थियो, जहाँ जमिन्दारी व्यवस्थाविरुद्ध हिंसात्मक गतिविधिहरू भएका थिए।

नेपालको माले आन्दोलनले पनि जमिन्दारी संरचनाविरुद्ध संघर्ष सुरु गर्‍यो, तर माओवादी विद्रोहजस्तो हजारौँ निर्दोष नागरिकको ज्यान जाने स्तरमा पुगेन। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा, मान्छे मार्नु गलत हो भन्ने चेत समयमै विकसित भयो र त्यस बाटोबाट पछि हटियो।

यसैले इतिहासलाई न त पूर्ण रूपमा सेतो बनाउन सकिन्छ, न त पूर्ण रूपमा कालो। समय, सन्दर्भ र चेतनाको विकासलाई सँगै राखेर मूल्यांकन गर्नुपर्छ।

आजको आवश्यकता दोषारोपण मात्र होइन, आत्मसमीक्षा हो—नेता, पार्टी र समाज सबैको।

यदि हामी साँच्चै लोकतन्त्र, विधिको शासन र नैतिक राजनीतिमा विश्वास गर्छौं भने—

राष्ट्रपतिको भनाइ होस् वा नेताको अतीत,

समर्थन होस् वा विरोध,

सबै विषयलाई तथ्य, बहस र जिम्मेवारीका आधारमा मूल्यांकन गर्नुपर्छ।

देश एक व्यक्तिले होइन, समाजले मिलेर बनाउने हो।

र सुधार पनि एक जनाबाट होइन—सबैबाट सुरु हुनुपर्छ।