बेलडाँगी–२, सेक्टर ‘ई’को पुरानो फुटबल मैदान : सम्झनामा मैदान, अहिले जोखिमयुक्त पोखरी

जहाँ कहिल्यै उत्सव हुन्थ्यो, आज खतराको पोखरी बनेको छ

बेलडाँगी–२, सेक्टर ‘ई’को पुरानो फुटबल मैदान : सम्झनामा मैदान, अहिले जोखिमयुक्त पोखरी

बेलडाँगी ।

कुनै समय थियो—बेलडाँगी–२, सेक्टर ‘ई’को त्यो खुला मैदान बालबालिका, युवा र समुदायका लागि निकै परिचित ठाउँ थियो। बिहानदेखि बेलुकीसम्म बालबालिकाको खेल, युवाहरूको फुटबल तथा भलिबल अभ्यास र विभिन्न सामुदायिक गतिविधिले यो क्षेत्रलाई जीवित बनाइराख्थ्यो।

विद्यालयका खेलकुद कार्यक्रमदेखि सेक्टरस्तरीय तथा शिविरस्तरीय कार्यक्रमसम्म यही क्षेत्रमा आयोजना हुने गरेको पुरानो पुस्ताका स्थानीयहरू सम्झन्छन्। धार्मिक, सांस्कृतिक तथा विशेष दिवसका कार्यक्रमहरूमा समेत मानिसहरूको बाक्लो जमघट हुने भएकाले यो ठाउँ एउटा मैदान मात्र थिएन—समुदायलाई जोड्ने साझा सार्वजनिक स्थल थियो।

तर समयसँगै यसको स्वरूप फेरिएको छ।

आज त्यही ठाउँमा ठूलो र गहिरो पोखरी बनेको छ। पहिले मानिसहरू जम्मा हुने खुला स्थान अहिले पानी जमेको र वरिपरि जोखिमपूर्ण अवस्था रहेको क्षेत्रका रूपमा देखिन्छ।

पोखरी बनेपछि कार्यक्रम रोकिए भन्ने होइन

यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट हुनु आवश्यक छ—पोखरी बनेपछि मात्र कार्यक्रम वा खेलकुद गतिविधि रोकिएको भन्ने होइन।

समयक्रमसँगै शिविरको संरचना परिवर्तन भयो। धेरै भुटानी शरणार्थी तेस्रो देश पुनर्वासमा गए। पहिलेको जस्तो ठूलो संख्यामा समुदायिक कार्यक्रमहरू पनि हुन छाडे।

तर समस्या अहिले बनेको पोखरीको अस्तित्व र त्यसको व्यवस्थापनसँग जोडिएको छ।

यदि यो क्षेत्रलाई पोखरीकै रूपमा राख्ने हो भने पनि त्यसलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र उपयोगी बनाउन सकिन्छ। तर अहिलेको अवस्थामा न यसलाई व्यवस्थित सार्वजनिक स्थलका रूपमा विकास गरिएको छ, न सुरक्षित रूपमा संरक्षण गरिएको देखिन्छ।

खेलमैदानबाट पोखरीसम्मको यात्रा

कहिलेकाहीँ यही ठाउँमा फुटबल खेलिन्थ्यो।

विद्यालयका विद्यार्थीहरू खेलकुदका लागि यहीँ आउँथे। युवाहरूका लागि यो अभ्यास र मनोरञ्जनको ठाउँ थियो। विभिन्न समुदायिक तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमका लागि पनि यही खुला मैदान प्रयोग हुन्थ्यो।

त्यो समयको सम्झना बोकेको ठाउँ अहिले भने फरक स्वरूपमा छ।

मैदानको स्थानमा पानी भरिएको गहिरो पोखरी छ। वरिपरिको क्षेत्र पनि पूर्ण रूपमा व्यवस्थित नभएकाले स्थानीयहरूका लागि यसको वर्तमान अवस्था चिन्ताको विषय बनेको छ।

अब प्रश्न—पोखरीलाई के गर्ने?

पोखरी बनिसकेको छ भने यसलाई यथास्थितिमा छोडेर जोखिम बढाउँदै लैजाने कि व्यवस्थित रूपमा संरक्षण गर्ने?

यो प्रश्न अब सम्बन्धित निकायले गम्भीरतापूर्वक सोच्नुपर्ने देखिन्छ।

यदि भूगोल र प्राविधिक दृष्टिले सम्भव छ भने पोखरीलाई सुरक्षित रूपमा व्यवस्थित गरी पार्क, सार्वजनिक विश्रामस्थल वा समुदायका लागि उपयोगी खुला क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सकिन्छ।

पोखरी कायम राख्ने हो भने पनि वरिपरि बलियो घेराबार, सुरक्षित पैदलमार्ग, प्रकाश, आवश्यक संकेत बोर्ड र बालबालिका तथा वृद्धवृद्धाका लागि जोखिम कम गर्ने संरचना निर्माण गर्न सकिन्छ।

तर प्राविधिक अध्ययनले यो ठाउँलाई पोखरीका रूपमा राख्नु सुरक्षित वा उपयुक्त छैन भन्ने देखाउँछ भने सरकार तथा सम्बन्धित निकायले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरी त्यसलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित बनाउने र अन्य सार्वजनिक प्रयोजनका लागि विकास गर्ने विकल्पमा पनि जानुपर्ने देखिन्छ।

मुख्य कुरा—जोखिमयुक्त अवस्थामा छोडेर राख्नु हुँदैन।

एउटा ठाउँ, धेरै पुस्ताको सम्झना

यो ठाउँको कथा एउटा पुरानो फुटबल मैदानको मात्र कथा होइन।

यससँग बेलडाँगीमा हुर्किएको एउटा पुस्ताको सम्झना जोडिएको छ।

कसैले यही मैदानमा पहिलोपटक फुटबल खेले। कसैले विद्यालयको खेलकुद प्रतियोगितामा भाग लिए। कसैले सांस्कृतिक कार्यक्रममा प्रस्तुति दिए। कसैले धार्मिक तथा सामुदायिक कार्यक्रममा यही ठाउँमा आफ्ना आफन्त र साथीभाइसँग भेट गरे।

आज तीमध्ये धेरै मानिस संसारका विभिन्न देशमा पुगेका छन्।

तर उनीहरूको सम्झनामा त्यो ठाउँ अझै पनि खुला मैदान, खेलकुद र सामुदायिक जमघटको ठाउँ नै हुन सक्छ।

आज फर्केर हेर्दा त्यही ठाउँको स्वरूप फेरिएको छ—मैदान छैन, पोखरी छ।

सरकारको ध्यान कहिले जाने?

भुटानी शरणार्थीहरूको पुनर्वासपछि बेलडाँगीका धेरै क्षेत्रको स्वरूप परिवर्तन भएको छ। केही ठाउँ प्रयोगविहीन छन् भने केही ठाउँको भविष्य अझै स्पष्ट छैन।

यस्तो अवस्थामा सार्वजनिक प्रयोगमा रहेका वा विगतमा समुदायले प्रयोग गरेका स्थानको दीर्घकालीन व्यवस्थापनबारे सम्बन्धित निकायले स्पष्ट योजना बनाउनु आवश्यक देखिन्छ।

यो ठाउँ पार्क बन्न सक्छ?

पोखरीलाई व्यवस्थित गरेर आकर्षक सार्वजनिक स्थल बनाउन सकिन्छ?

वा जोखिम हटाउन पोखरी नै पुर्नुपर्ने अवस्था हो?

यी प्रश्नको जवाफ प्राविधिक अध्ययन र स्थानीय आवश्यकता हेरेर सम्बन्धित निकायले दिनुपर्ने हुन्छ।

तर एउटा कुरा भने स्पष्ट छ—जोखिमयुक्त स्थानलाई वर्षौँसम्म त्यत्तिकै छोडेर राख्नु समाधान होइन।

अबको आवश्यकता : सुरक्षित र उपयोगी ठाउँ

कहिल्यै समुदायको चहलपहलले भरिएको ठाउँ आज यदि जोखिमको क्षेत्र बनेको छ भने त्यसलाई पुनः समुदायका लागि सुरक्षित र उपयोगी बनाउने पहल आवश्यक छ।

पार्क बनाउने हो भने व्यवस्थित पार्क बनोस्।

पोखरी संरक्षण गर्ने हो भने सुरक्षित पोखरी बनोस्।

पोखरी राख्न उपयुक्त छैन भने आवश्यक अध्ययन गरेर सुरक्षित रूपमा पुरी अन्य सार्वजनिक प्रयोजनमा प्रयोग गरियोस्।

तर न पार्क, न व्यवस्थित पोखरी, न सुरक्षित सार्वजनिक स्थल—बीचको जोखिमयुक्त अवस्थामा भने नराखियोस्।

बेलडाँगी–२, सेक्टर ‘ई’को यो ठाउँ आज एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न बनेर उभिएको छ—

“हिजो समुदायको साझा मैदान रहेको यो ठाउँलाई भोलि सुरक्षित र उपयोगी सार्वजनिक स्थलका रूपमा कसरी फर्काउने?”

यसको जवाफ स्थानीय समुदायले मात्र होइन, सम्बन्धित स्थानीय सरकार र सरोकारवाला निकायले पनि खोज्नुपर्ने समय आएको छ।

तपाईंको सम्झना के भन्छ?

बेलडाँगी–२, सेक्टर ‘ई’को यो पुरानो मैदानमा तपाईंले फुटबल खेल्नुभएको थियो?

विद्यालयको कुनै कार्यक्रममा सहभागी हुनुभएको थियो?

कुनै सांस्कृतिक, धार्मिक वा विशेष दिवसको कार्यक्रम त्यहाँ हेर्नुभएको थियो?

त्यो ठाउँको पुरानो तस्बिर वा भिडियो तपाईंसँग छ?

हामी यो ठाउँको विगत र वर्तमान जोड्ने कथा खोजिरहेका छौँ।

तपाईंको एउटा तस्बिर, एउटा सम्झना वा एउटा अनुभवले बेलडाँगीको एउटा पुस्ताको इतिहास जोगाउन सक्छ।