कागजातविहीन भुटानी शरणार्थीको पहिचान र सङ्कट

कागजातविहीन भुटानी शरणार्थीको पहिचान र सङ्कट

"शरणार्थी हुनु आफैँमा एउटा ठूलो अभिशाप र दुःख हो, तर शरणार्थी नै भएर पनि शरणार्थीको कागजात र पहिचान नहुनु त्योभन्दा पनि ठूलो सजाय हो।"

भुटानबाट विस्थापित भई लामो समयदेखि शिविरमा बस्दै आएका वास्तविक भुटानी शरणार्थीहरू अहिले आधिकारिक परिचयपत्र (Refugee ID) नहुँदा आफ्नै शिविरमा पहिचानविहीन बन्न बाध्य छन्। एकातिर नक्कली शरणार्थी बनेर सुविधा लिने र तेस्रो देश पुनर्वास हुनेहरू सफल भइरहँदा, अर्कोतिर वर्षौंदेखि दुःख भोग्दै आएका वास्तविक शरणार्थीहरू भने कानुनी पहिचानबाट समेत वञ्चित हुनु अत्यन्तै विडम्बनापूर्ण छ।

कागजातविहीन शरणार्थीहरूले भोग्नुपरेका मुख्य समस्याहरू:

मिश्रित विवाहको कानुनी जटिलता: परिवारका सदस्यहरूबिच शरणार्थी कागजात फरक-फरक वा अस्पष्ट हुँदा बलियो कानुनी परिचयपत्र बन्न सकेको छैन।

अत्यावश्यक दर्ता र सेवासुविधाबाट वञ्चित: आधिकारिक कागजात नहुँदा विवाह दर्ता (Marriage Certificate), मृत्यु दर्ता (Death Certificate) र स्वास्थ्य कार्ड (Health Card) जस्ता न्यूनतम सुविधा पाउन सकिएको छैन।

नवीकरण र तथ्याङ्क सङ्कलनमा छुटेकाहरू (Non-entry / CA / New Entry ): जीवनयापनका लागि शिविरबाहिर मजदुरी गर्न गएका वा कुनै कारणले सम्पर्कविहीन भएका शरणार्थीहरूको तथ्याङ्क नवीकरण नहुँदा उनीहरू पूर्ण रूपमा कागजातविहीन बनेका छन्।

पारिवारिक विच्छेद र अलपत्र अवस्था: परिवारका अन्य सदस्यहरू तेस्रो देश पुनर्वास भइसके पनि कागजात अभावकै कारण धेरै वास्तविक शरणार्थीहरू शिविरमै अलपत्र पर्न बाध्य छन्।

नक्कली र वास्तविक शरणार्थीबिचको विभेद: नक्कली कागजात बनाउनेहरूले अवसर पाउने तर भुटानको यातना र दुःख भोगेर आएका वास्तविक शरणार्थीहरू भने पहिचानविहीन भई कष्टकर जीवन बिताउनुपर्ने बाध्यता छ।

सम्बन्धित निकाय, नेपाल सरकार र संयुक्त राष्ट्रसंघीय शरणार्थीसम्बन्धी उच्चायोग (UNHCR) सँग मुख्य माग:

१. नक्कली शरणार्थीको छानबिन: नक्कली शरणार्थीहरूलाई सूक्ष्म अध्ययन र निष्पक्ष छानबिन गरी तत्काल छुट्याउनुपर्ने।

२. नयाँ परिचयपत्र वितरण: छुटेका, मिश्रित विवाह भएका र कागजातविहीन बनेका वास्तविक भुटानी शरणार्थीहरूलाई पहिचान गरी तत्काल नयाँ तथा आधिकारिक शरणार्थी परिचयपत्र (Refugee ID) उपलब्ध गराउनुपर्ने।